COLUMN | Andere tijden

Geplaatst op: 20-10-2016

Op de Franse nationale feestdag joeg een 31-jarige Tunesiër met een gestolen koeltruck 84 flanerende feestgangers in Nice de dood in. Zijn buurtbewoners noemden hem ‘gestoord ‘, hij zou alcoholist zijn en deed niet aan de ramadan. Ali David S., een jonge, eenzame Iraniër, was er trots op dat hij op dezelfde dag verjaarde als Adolf Hitler. Hij vermoordde op een warme vrijdagavond in München tien jonge mensen van vooral allochtone afkomst. Hij zou aan depressies hebben geleden. Het idee dat terroristische aanslagen gepleegd worden door moslim-extremisten, zoals in Parijs en Brussel, hebben we inmiddels achter ons gelaten. Angst is een slechte raadgever, maar regeert in  een politiek verdeeld landschap op steeds meer plaatsen. Een weldadig klimaat voor populistische bewegingen, die wereldwijd schermen met simpele antwoorden op complexe vraagstukken. 

De psychiatrie vormt al eeuwen een betrouwbare thermometer voor het politieke klimaat. Een middagje Dolhuys in Haarlem, of dichter bij huis, de ervaringen in Franeker tijdens de Tweede Wereldoorlog, geven daarvan een scherpe illustratie. Het debat over ‘verwarde mensen’ leert welke kant het op gaat. De tolerantie neemt snel af, de mogelijkheden om in te grijpen moeten worden vergroot en de maatschappij eist dat, als het fout gaat, schuldigen moeten worden gevonden en gestraft. Het antwoord op dit alles vanuit de sector en onze organisatie is niet eenvoudig. Een ‘kop in ’t zand ‘ strategie zal niet werken, we moeten stelling nemen. We zullen moeten laten zien dat wij ten aanzien van het brede dossier veiligheid een cruciale rol hebben te spelen. Geradicaliseerde moslims blijken vaak gecriminaliseerde jonge mannen van allochtone afkomst. Wij weten hoe het zit met persoonlijkheidsontwikkeling, affectieve verwaarlozing en beïnvloedbaarheid. 

De daders van vandaag zijn veelal de slachtoffers van vroeger. De (forensisch) psychiatrische literatuur bevat een scala aan bewezen effectieve behandelmogelijkheden en opties voor betrouwbare risicotaxaties. Hoe cynisch ook, als iets de casus Udo D. heeft geleerd, is het ook het gegeven dat een volledig veilige samenleving niet te garanderen is, ook niet met allerlei wetswijzigingen. Ook dat zullen we onder ogen moeten zien en moeten blijven communiceren. Een overheid die de sector versplintert, bezuinigt op de forensische psychiatrie, die marktwerking op een indirecte manier toestaat op onderdelen van de zorg die essentieel zijn voor crisisbeheersing en veiligheid en die verzekeraars hun gang laat gaan wanneer beddenafbouw niet gecompenseerd wordt door ambulante alternatieven, roept narigheid over zich af. Van ons mag echter verwacht worden dat we pro-actiever worden, onze kennis binnen de mogelijkheden die we hebben ter beschikking stellen, de verbinding met alles dat er in [achterstands]wijken gebeurt, beter weten te maken en de samenwerking met politie en andere instanties nog actiever ter hand nemen. Ook hier geldt: ‘Naar Voren! ‘.

De GGZ zal in het onontkoombaar meevibreren met de maatschappelijke ‘hartslag ‘ steeds meer naar het veiligheidsdossier worden getrokken, of we dat nu leuk vinden of niet. We moeten ons daarop gericht voorbereiden, waarbij veiligheid van medewerkers en een stevig financieringskader essentiële condities vormen. In de VS, Duitsland en Nederland vinden binnenkort verkiezingen plaats. Het huidige klimaat zal zijn weerslag krijgen in de uitslagen. Na de aanslagen in Würzburg en München begon nota bene in Duitsland een discussie over het medisch beroepsgeheim. Een grote aanslag in Nederland is niet langer ondenkbaar. Binnen een samenleving die in hoog tempo verhardt zal zo’n gebeurtenis de GGZ voor volledig nieuwe vragen en dilemma’s plaatsen. Het wordt tijd dat de sector zich daarop gaat bezinnen.

Adriaan Jansen

Meer weten?